Dokuz Taş nasıl oynanır? Kurallar ve kazanma taktikleri

Dokuz Taş, iki kişinin dokuzar taşla oynadığı ve hiç şans içermeyen bir strateji oyunudur. Zar yoktur, kart yoktur; masadaki her şey iki oyuncunun da gözü önündedir. Bu yüzden kaybettiğin her oyunun nedeni bir hamlede saklıdır ve tekrar oynadıkça gözünün nasıl açıldığını hissedersin. Bu rehberde tahtanın yapısından oyunun son taşına kadar bütün kuralları sırayla anlatıyor, ardından yeni başlayanların en çok yaptığı hataları ve gerçekten işe yarayan taktikleri örneklerle gösteriyoruz. Okurken bir yandan Dokuz Taş oyunumuzu açarsan her kuralı tahtada hemen deneyebilirsin.

Tahta: üç kare ve 24 nokta

Dokuz Taş tahtası iç içe geçmiş üç kareden oluşur. Dış, orta ve iç kare, kenarlarının ortasından dört kısa çizgiyle birbirine bağlanır. Taşlar karelerin içine değil, çizgilerin buluştuğu noktalara konur. Her karede 8 nokta vardır: 4 köşe ve 4 kenar ortası. Toplam 24 nokta eder.

Noktaların hepsi eşit değildir. Bir noktanın kaç komşusu olduğu, oraya konan taşın oyun boyunca ne kadar özgür kalacağını belirler.

Tahtada 16 tane üçlü çizgisi vardır: her karenin dört kenarı (12 çizgi) ve kareleri birbirine bağlayan dört kısa çizgi. Köşelerdeki noktalar iki çizgiye, kenar ortaları da iki çizgiye aittir; yani her nokta tam olarak iki üçlünün parçası olabilir.

Başlangıç ve sıra

Tahta boş başlar. Her oyuncunun elinde 9 taş vardır; biri beyaz, diğeri siyah taşlarla oynar. Gelenek gereği ilk hamleyi beyaz yapar. Bizim oyunumuzda bilgisayara karşı oynarken rengini kurulum penceresinden seçebilirsin. Online masada renkler her elde değişir; böylece ilk hamlenin avantajı sırayla iki tarafa da geçer.

1. evre: yerleştirme

Oyuncular sırayla elindeki taşlardan birini tahtadaki herhangi bir boş noktaya koyar. Her iki oyuncunun 9 taşı da tahtaya inene kadar, yani 18 hamle boyunca, bu evre sürer. Bu sırada da üçlü kurulabilir ve rakipten taş alınabilir. Bu yüzden yerleştirme evresi sanıldığı kadar sakin değildir; oyunun kaderi çoğu zaman burada belirlenir.

2. evre: oynatma

Elindeki taşlar bitince her hamlede tahtadaki taşlarından birini çizgi boyunca komşu boş noktaya kaydırırsın. Taşların üzerinden atlamak, çapraz gitmek ya da sıra geçmek yoktur. Sırası geldiğinde hiçbir taşını kıpırdatamayan oyuncu, yani taşları kilitlenen oyuncu kaybeder.

3. evre: uçma

Tahtada yalnızca 3 taşı kalan oyuncu artık taşlarını kaydırmak zorunda değildir: istediği taşını tahtadaki herhangi bir boş noktaya uçurabilir. Uçma, zor durumdaki oyuncuya son bir savunma ve saldırı şansı verir. Rakibin hâlâ dört ya da daha fazla taşla kaydırarak oynarken senin her yere inebilmen, oyunu bir anda tersine çevirebilir.

Üçlü kurmak ve taş almak

Oyunun kalbi üçlüdür (değirmen ya da kapı da denir). Bir hamlenle aynı çizgi üzerindeki üç noktanın hepsini kendi taşlarınla doldurursan rakibinin bir taşını tahtadan alırsın. Taş alma kuralının üç ayrıntısı vardır:

1. Üçlüdeki taşlar korunur. Rakibin üçlü dışında taşı varsa önce onlardan birini almak zorundasın.
2. Hepsi üçlüdeyse koruma kalkar. Rakibin bütün taşları kurulu üçlülerdeyse istediğin birini alabilirsin.
3. Bir hamle, bir taş. Tek hamlede iki üçlüyü birden tamamlasan bile yalnızca bir taş alırsın.

Bir üçlüyü açıp (taşlardan birini kaydırıp) sonraki hamlede yeniden kapatmak yeni bir üçlü sayılır ve tekrar taş aldırır. Dokuz Taş'ın en güçlü taktiği de bu kurala dayanır.

Oyun nasıl biter?

Beraberlik kuralları, iki tarafın da kazanamayacağı pozisyonlarda oyunun sonsuza kadar sürmesini engeller. Oyunumuzda beraberliğe az kaldığında durum satırında "… hamle içinde taş alınmazsa berabere" uyarısı çıkar.

Yeni başlayanların sık yaptığı hatalar

• Köşelere yığılmak. Köşe noktalarının yalnızca iki komşusu vardır. Yerleştirmede köşeleri dolduran oyuncu, oynatma evresine geçtiğinde taşlarının kilitlendiğini görür.
• Her fırsatta üçlü kovalamak. Yerleştirme evresinde açık bir ikili kurmak rakibe "burayı kapat" demektir. Rakip kapatır, sen de hem bir hamle hem de esnekliğini kaybedersin.
• Rakibin ikililerini gözden kaçırmak. Her hamleden önce rakibin hangi çizgide iki taşı olduğuna ve üçüncü noktanın boş olup olmadığına bak. Bu tek alışkanlık, kaybettiğin taşların yarısını kurtarır.
• Uçan rakibi küçümsemek. Rakip 3 taşa düştüğünde her boş noktaya inebilir. Açık bıraktığın tek bir ikili, kazandığını düşündüğün oyunu berabereliğe ya da yenilgiye çevirebilir.

Kazandıran taktikler

Orta karenin kesişimlerini al

Orta karenin dört kenar ortası dört yöne bağlanır. Buralara konan taşlar hem iki çizgiyi kontrol eder hem de oynatma evresinde en çok hareket seçeneğine sahiptir. Yerleştirmenin ilk hamlelerinde bu noktalardan birini ya da ikisini almak iyi bir başlangıçtır.

Aynı anda iki tehdit kur

Tek bir taşla iki farklı çizgide ikili oluşturursan rakibin yalnızca birini kapatabilir; diğerinde üçlün tamamlanır. Buna çatal de diyebilirsin. Yerleştirme evresinde taşlarını, bir sonraki hamlede çatal kurabileceğin şekilde dağıtmaya çalış.

Çift değirmen: oyunun en güçlü silahı

İki üçlüyü öyle kur ki ortak bir taş ikisi arasında gidip gelebilsin. Taş bir yöne kaydığında bir üçlü kapanır ve bir taş alırsın; sonraki hamlede geri kaydığında öteki üçlü kapanır ve yine taş alırsın. Rakip bu düzeni bozacak bir taşı araya sokamazsa her iki hamlede bir taş kaybeder ve oyun kısa sürede biter. Çift değirmen kurmak için oynatma evresine girerken taşlarını birbirine yakın ve hareketli tutmak gerekir.

Rakibi kilitle

Taş almadan da kazanabilirsin. Rakibinin taşlarının komşu noktalarını kendi taşlarınla doldurursan bir süre sonra hiçbir taşını oynatamaz hale gelir ve oyunu kaybeder. Rakibin köşelere ve kenarlara sıkışmışsa kilitleme planı çoğu zaman taş kovalamaktan daha hızlı sonuç verir.

Uçma evresinde sakin kal

Taş sayın 3'e düştüyse panik yapma: artık her yere uçabildiğin için rakibin her ikilisini anında kapatabilirsin. Rakibin uçuyorsa da taşlarını, onun iki taşını aynı çizgiye getiremeyeceği şekilde dağıt ve her hamlede açık kalan çizgileri tek tek say.

Sıkça sorulan sorular

Dokuz Taş ile değirmen oyunu aynı mı?

Evet. Oyun Anadolu'nun farklı yörelerinde dokuz taş, değirmen ya da kapı adlarıyla bilinir; kurallar özünde aynıdır. Akıl ve Zekâ Oyunları dersinde de bu adla öğretilir.

Oyun bilgisayarla çözüldü mü?

Evet. 1990'larda yapılan kapsamlı bilgisayar aramaları, iki taraf da kusursuz oynarsa oyunun berabere bittiğini gösterdi. Ama insanlar arasında hatasız oyun neredeyse yoktur; kazanan çoğu zaman rakibinin ilk hatasını yakalayan taraftır.

Nerede oynayabilirim?

Dokuz Taş sayfamızdan bilgisayara karşı üç zorlukta, aynı cihazda iki kişi ya da online masada gerçek bir rakiple ücretsiz oynayabilirsin. Taş dağıtma ve sayma hesabını seviyorsan Mangala da tam sana göre.