81 il ve plaka kodları: kolay ezberleme yöntemleri ve 81 İl Ustası rehberi

Türkiye'nin 81 ilini haritada tek tek gösterebilir misin? Peki 46 plakalı aracın hangi ilden geldiğini ya da Kırıkkale'nin neden 71 olduğunu biliyor musun? Çoğumuz illeri okulda ezberledik, sonra büyük kısmını unuttuk. Bu rehberde plaka kodlarının arkasındaki basit mantığı, yedi bölgeye göre bütün illeri, kalıcı öğrenmeyi sağlayan ezber tekniklerini ve bu teknikleri oyunla çalıştırabileceğin 81 İl Ustası oyununun modlarını anlatıyoruz.

Plaka kodları rastgele değil: iki kural

Türkiye'deki her araç plakası iki haneli bir il koduyla başlar. Bu kodlar, iki basit kurala göre dağıtılmıştır. İki kuralı öğrenen biri, plakaların çoğunu ezberlemeden tahmin edebilir.

Kural 1: 01-67 arası alfabetik sıradır

Plaka kodları dağıtıldığında Türkiye'de 67 il vardı. Bu iller, o dönemdeki adlarına göre alfabetik sıraya dizildi ve 01'den 67'ye kadar numara aldı. Bu yüzden 01 Adana, 02 Adıyaman, 03 Afyon(karahisar) diye başlayan liste, 67 Zonguldak ile biter.

Listedeki üç "sürpriz" de eski adlardan gelir:

• 33 Mersin: İlin o zamanki adı İçel'di. Alfabede Isparta (32) ile İstanbul (34) arasına bu yüzden girer.
• 46 Kahramanmaraş: İl, sıralamaya Maraş adıyla girdi; Manisa (45) ile Mardin (47) arasındadır.
• 63 Şanlıurfa: Adı o dönemde yalnızca Urfa'ydı; Tunceli (62) ile Uşak (64) arasına yerleşir.

Alfabetik sıra, kodları harf gruplarına ayırınca çok kolay akılda kalır:

• 01-09 A ile başlayanlar: Adana, Adıyaman, Afyon, Ağrı, Amasya, Ankara, Antalya, Artvin, Aydın.
• 10-16 B grubu: Balıkesir, Bilecik, Bingöl, Bitlis, Bolu, Burdur, Bursa.
• 17-19 Ç grubu: Çanakkale, Çankırı, Çorum.
• 22-26 E grubu: Edirne, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Eskişehir.
• 36-43 K grubu: Kars, Kastamonu, Kayseri, Kırklareli, Kırşehir, Kocaeli, Konya, Kütahya.
• 44-49 M grubu: Malatya, Manisa, Maraş, Mardin, Muğla, Muş.
• 54-58 S grubu: Sakarya, Samsun, Siirt, Sinop, Sivas.
• 59-62 T grubu: Tekirdağ, Tokat, Trabzon, Tunceli.

Kural 2: 68-81 il olma sırasıdır

1989'dan sonra yeni iller kuruldu ve bu illere, kuruluş sırasına göre 68'den başlayan kodlar verildi. Bu 14 il, Türkiye'nin "genç illeri"dir:

Bunu hatırlamanın kolay yolu yılları gruplamaktır: 1989'da dört il (68-71), 1990'da iki il (72-73), 1991'de bir il (74), 1992'de iki il (75-76), 1995'te üç il (77-79), 1996'da Osmaniye (80) ve son olarak 1999'da Düzce (81).

Yedi bölgeye göre 81 il

Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesi 1941'deki Birinci Coğrafya Kongresi'nde belirlendi. Bazı illerin toprakları birden fazla bölgeye taşsa da okullarda her il tek bir bölgeyle öğretilir. Aşağıdaki tabloda iller, plaka kodu sırasıyla verilmiştir:

En çok ile sahip bölge 18 ille Karadeniz, en az ile sahip bölgeler ise 8'er ille Ege ve Akdeniz'dir. 81 İl Ustası'ndaki harita da bu yedi renkle boyanır; bir ili ararken önce rengine bakmak işini yarı yarıya kolaylaştırır.

Kalıcı ezber için 6 teknik

1. Önce bölgeyi, sonra ili öğren

81 ili tek seferde ezberlemeye çalışmak yorucudur. Beynimiz bilgiyi küçük paketler halinde daha iyi saklar. Önce yedi bölgenin haritadaki yerini öğren, sonra her gün tek bir bölgeye odaklan. Bir haftada bütün Türkiye tamamlanır.

2. Kıyı boyunca "zincir" kur

Karadeniz Bölgesi'nin kıyı illerini batıdan doğuya bir dizi gibi oku: Düzce, Zonguldak, Bartın, Kastamonu, Sinop, Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon, Rize, Artvin. Akdeniz kıyısında da batıdan doğuya Muğla, Antalya, Mersin, Adana ve Hatay sıralanır. Sıralı listeler, karışık listelerden çok daha kolay hatırlanır.

3. Komşulardan yola çık

Çok iyi bildiğin bir ilden başla ve çevresine yayıl. Ankara'yı bilen biri, onu çevreleyen Bolu, Çankırı, Kırıkkale, Kırşehir, Aksaray, Konya ve Eskişehir'i kolayca yerleştirir. Oyundaki Komşu İller modu tam olarak bunu çalıştırır.

4. Kenar illerini işaret taşı yap

Haritanın köşelerindeki iller kolay hatırlanır: kuzeybatıda Edirne, güneyde Hatay, kuzeydoğuda Artvin, güneydoğuda Hakkari. Bu "işaret taşları" arasında kalan illeri bulmak çok daha kolaydır.

5. İli bir lezzet ya da yerle eşleştir

Kuru bir isim yerine bir hikâye daha kolay akılda kalır. Cağ kebabı denince Erzurum, Sümela Manastırı denince Trabzon, Salda Gölü denince Burdur, Göbeklitepe denince Şanlıurfa aklına gelirse, o illerin haritadaki yerini de daha kolay hatırlarsın.

6. Aralıklı tekrar yap

Bir şeyi bir kez öğrenip bırakırsak birkaç gün içinde büyük kısmını unuturuz. Aynı bilgiyi artan aralıklarla (ertesi gün, üç gün sonra, bir hafta sonra) tekrar etmek onu kalıcı hale getirir. Her gün beş dakika sürmesi için tasarlanan Günlük Meydan Okuma bu alışkanlığı kazandırmanın en pratik yoludur.

81 İl Ustası ile pratik

81 İl Ustası, yukarıdaki teknikleri oyunla çalışman için hazırlandı. İl sınırlarıyla çizilmiş büyük bir Türkiye haritası üzerinde oynanır; telefonda iki parmakla yakınlaştırıp kaydırabilirsin.

Haritada ilk kez doğru bulduğun her il koleksiyonuna girer ve gri harita bölge bölge renklenir. Doğru cevap 10 puan, hızlı cevap küçük bir bonus getirir; süre sınırı yoktur.

Sıkça sorulan sorular

En büyük ve en küçük il hangisi?

Yüz ölçümü bakımından en büyük il Konya, en küçük il ise Yalova'dır. Haritada Yalova'yı bulmak için biraz yakınlaştırman gerekebilir.

Neden bazı plakalar alfabeye uymuyor gibi görünüyor?

Mersin (33), Kahramanmaraş (46) ve Şanlıurfa (63) kodlarını eski adları İçel, Maraş ve Urfa'ya göre aldı. 68 ve sonrası ise alfabeye göre değil, il olma sırasına göre verildi.

Öğretmenler oyunu sınıfta kullanabilir mi?

Elbette. Turlar kısa (12 soru), harita tahtaya yansıtıldığında rahat okunur ve bilgi notları derste sohbet başlatır. Daha küçük yaş grupları için Eğitici Oyunlar bölümüne de göz atabilirsin.